Strona Główna · Prace · Dodaj PraceCzerwiec 17 2024 16:55:54

Mapa Serwisu
Nawigacja
Strona Główna
Prace
Dodaj Prace
Kontakt
Szukaj
Jezyk Polski
WYPRACOWANIA
STRESZCZENIA
OPRACOWANIA
OMÓWIENIE LEKTUR
GRAMATYKA
BAJKI
PIEŁNI
MOTYW
INNE

Antyk
Łredniowiecze
Renesans
Barok
Oświecenie
Romantyzm
Pozytywizm
Młoda Polska
XX Lecie
Współczesność

Przedmioty ścisłe
Matematyka
Chemia
Fizyka
Informatyka
Pozostałe
Geografia
Biologia
Historia
JęZYK ANGIELSKI
Opracowania
Szukaj w serwisie
Szukaj:
Historia gospodarcza
Admin dnia grudzie 09 2006 17:09:47

Historia gospodarcza

I. Historia gospodarcza powszechna
1. Periodyzacja dziejów powszechnych
-Periodyzacja - podział czasu
a)ery - żydowska, biznatyjska, grecka, rzymska, dionizyjska=chrześcijańska, mahometańska
b)praktyczna (typowa) starożytność, średniowiecze, czasy nowożytne, czasy najnowsze
c)marksistowska (według sposobów produkcji) - przejścia ewolucyjne lub rewolucyjne
- wspólnota pierwotna
- niewolnictwo
- feudalizm
- kapitalizm
- socjalizm (komunizm)
d)stadia rozwoju
-Walta Rostowa
-społeczeństwo tradycyjne (wysokie zatrudnienie w rolnictwie 75%, hierarchia społeczna, mała wydajność)
-społeczeństwo przejściowe (zmiany w technice, produkcji, polityce, wartościach)
-start gospodarczy (gwałtowny bodziec - np. maszyna parowa, kolej)
-społeczeństwo dojrzałości (gospodarka zdolna do produkcji niemal wszystkiego w wyniku startu gosp. )
-społeczeństwo masowej konsumpcji (produkcja i konsumpcja wszystkiego czego chce)
-Andre Piettre’a
-epoka tradycyjna - gospodarka uzależniona i podporządkowana polityce, tradycji i religii
-epoka wolności - gospodarka niezależna (liberalizm i wyzysk)
-epoka etatyzmu i techniki - gospodarka kierowana (kapitalizm kierowany, socjalizm)
2. Charakterystyka epoki wspólnoty pierwotnej. Neolityczna rewolucja rolnicza
Wspólnota pierwotna przypada na epokę kamienną, która dzieli się na:
-paleolit (1000 000 - 14 000 p. n. e. ) - zbieractwo i łowiectwo
-mezolit (14 000 - 8 000 p. n. e. )
-neolit (8 000 - 4 000 p. n. e. ) - rewolucja rolnicza - na Bliskim Wschodzie, uprawa zbóż= tryb osiadły, w konsekwencji: społeczny podział pracy, rozkład wspólnoty pierwotnej, wzrost liczby ludności, powstają osiedla, miasta, państwa i pierwsze nierówności
3. System niewolniczy w starożytności i przyczyny jego upadku
Niewolnictwo:
-patriarchalne (podleganie władzy najstarszego w rodzie)
w tym azjatycki sposób produkcji - ziemia własnością monarchy, ludność wiejska tylko formalnie wolna, w rzeczywistości niewolnicy posiadający ochronę prawną
-klasyczne (niewolnik - narzędzie mówiące -Grecja, państwa hellnistyczne, Rzym)
Epoka brązu: -radło, prywatna własność ziemi, monarchia despotyczna(Mezopotamia, Persja, Syria, Palestyna)
Grecja: a)Wielka kolonizacja (VIII-VI p. n. e. ) rozwój handlu(w tym niewolnikami), , rzemiosła
b)Ateny - demokracja dla ludzi wolnych, niewolnicy pracowali w warsztatach rzemieślniczych
c)Sparta - 3 klasy: spartiaci (wojsko), periojkowie (ludzie wolni pracujący), helioci (niewolnicy)
Rzym: -wielkie majątki ziemskie (latyfundia) w których pracowali niewolnicy pochodzący z wojen
-potem maleje podaż niewolników (brak wojen), pojawiają się kolonowie(wolni dzierżawcy)
-313r. edykt mediolański - równouprawnienie chrześcijaństwa (uderzenie formalne(?) w niewolnictwo)
4. Geneza i istota gospodarki feudalnej w Europie
Geneza feudalizmu: regres gospodarki w V-VIIw. (cofnięcie się rozwoju cywilizacyjnego, upadek miast, zamknięty charakter gospodarowania=gospodarka naturalna ograniczająca się do rolnictwa). Rozwinął się na Zachodzie(Francja-najpełniej), im dalej na wschód tym mniej; także w Chinach (tam niedziedziczono ziemi)
Istota feudalizmu: a)ustrój społeczno-polityczny opierający się na prawnej zależności (hierarchicznej)
jednostek oraz na systemie lennym
b)ustrój społeczno-gospodarczy opierający się na podzielonej własności ziemi (własność zwierzchnia i użytkowa) i poddaństwie chłopów(gruntowe, osobiste, sądowe) , skutkiem czego była renta feudalna
Renty feudalne: -naturalna (danina)
-odrobkowa (pańszczyzna)
-czynszowa (dzierżawa)
Cechy feudalizmu: -dominacja gospodarki naturalnej
-decentralizacja rynków towarowych
-system stanowy (podległość społeczno-gospodarcza jednych grup innym=drabina społecznych zależności)
Senior i wasale: -związani lennem(senior broni wasali, wasale płacą lenna, służą w armii i wykupują seniora)
5. Gospodarka europejska we wczesnym średniowieczu( V - X w. )
a)regres gospodarki (V-VIIw. patrz wyżej)
b)ożywienie gospodarcze(VIII-Xw. )
-renesans karoliński - zreformowany system pieniężny, procesy osadnicze, rozwój handlu, dwupolówka
-zakony - rozwój życia umysłowego i gospodarczego
6. Ekspansja gospodarcza Europy XI-XIIIw. (rolnictwo, osadnictwo, rola krucjat)
a)rolnictwo i jego intensyfikacja -zagospodarowywanie puszcz i nieużytków, nowa technika(ciężki pług, zaprzęg z chomontem, nawożenie obornikiem), trójpolówka(wzrost o 1/6 w stosunku do dwupolówki)
-dzięki Maurom młyny, wiatraki, ulepszono sukiennictwo i obróbkę żelaza, kamienia, drewna
b)osadnictwo (głównie niemieckie) - na nowe tereny(karczowanie) i na wschód (Polska, Bałkany), aktywizacja niemieckich zakonów rycerskich i kupców - postęp w Europie środkowo-wschodniej
c)krucjaty-przyczyny: -rozwój kultury, gospodarki=ekspansja polityczna(reconqiusta, powstanie Cesarstwa £acińskiego); rozbicie feudalne (rycerze bez ziemi); odwołanie się od altruistycznych i materialistycznych postaw społeczeństwa (zbawienie=obrona miejsc św. i bogactwa wschodu)
-skutki: -straty ludzkie, wzmocnienie roli papiestwa, zetknięcie się z kulturami wschodu(arabską i bizantyjską)-rolnictwo (nawadnianie, jedwab, morele, brzoskwinie, pomarańcze)
-technika (wiatraki, młyny, stal, papier, proch, szkło witrażowe)
-nauka(astronomia, medycyna, alchemia, geografia, starożytna literatura)
-handel lewantyński miast włoskich ze wschodem. Instytucje spółki, maklerów, pieniądz złoty, kredytów=przyspieszenie rozwoju miast zachodnioeuropejskich
7. Rozwój miast europejskich w okresie średniowiecza
Rozwój miast, handlu i rzemiosła - XII do pocz. XIVw.
Miasto: -handel(lokalny, dalszy, tranzyt), obrona, produkcja
-początek przejść od feudalizmu do kapitalizmu
-wolność dla chłopa, własne sądownictwo
Tworzenie się miast: -na miejscu dawnych rzymskich
-ośrodek władzy feudalnej bąd¼ kościelnej potem możliwość wykupu(1077 - Cambraa)
-na drodze powstań o prawa miejskie i samorząd(Flandria, Lombardia) z wójtem na czele
-osadnictwo terenów niezasiedlonych
Osadnictwo na prawie: -magdeburskim (niemieckim) kodyfikacja, renta czynszowa
-lubeckim
-chełmińskim (polskim) odmiana lubeckiego „wolnych gości”, renta odrobkowa
1257r. - prawa miejskie Krakowa
8. Organizacja i rozwój rzemiosła średniowiecznego
Rzemiosło średniowieczne odsuwane przez bogatych patrycjuszy zorganizowało się w przymusowe zrzeszenia jednej specjalności zwane cechami.
Funkcje cechu: -produkcyjna(kontrola ilości i jakości, pozyskanie i rozdział surowca, zbyt)
-szkoleniowe(kontrola kształcenia, egzaminy dla czeladników)
-religijne(udział w ceremoniach)
-militarne(obrona wyznaczonych części obwarowań miasta)
-towarzysko-kulturalne(wspólne imprezy)
-samopomocowe(pomoc dla wdów i sierot, akcje filantropijne)
Cech zwalczał niezrzeszonych(partaczy, fuszerów, sturarzy) i pilnował tajemnicy produkcji. Statuty cechowe określały przynależność, funkcjonowanie i warunki mistrzostwa(nauka, majsterszyk, wędrówka, majątek i urodzenie)
Od XIVw. pojawia się nakład(chałupnictwo) we Włoszech i we Flandrii. Nakładca skupywał surowiec, dawał do przerobu rzemieślnikom, płacąc za pracę, na następnie sam sprzedawał produkt(sukno, jedwab). Od XVw. we Florencji pojawia się manufaktura - podział pracy.
9. Handel średniowieczny - organizacja, drogi handlowe
Handel: -lokalny
-tranzytowy, prawo składu częściowego lub całkowitego(sprzedaż całego towaru, pozostawienie na składzie miejskim lub sprzedaż części, handel przez pewien czas), przymus drogowy(komory celne feudałów)
Organizacje kupieckie: -gildie(kupcy z jednego miasta)
-hanzy(kupcy z różnych miast)
-faktorie(dzielnice kupców obcych w danym mieście), bez pośrednictwa maklerów
Wyjątek od reguł: -jarmarki szampańskie we Flandrii, Brugii (spotkanie kupców lewantyńskich i hanzeatyckich
Szlaki handlowe: a)lewantyński (M. Łrodziemne handel Europy z B. Wschodem)-walki Genui z Wenecją
b)Hanza (M. Bałtyckie)-związek miast z Lubeką na czele zmonopolizował handel Europy Zachodniej(Holandia, Anglia) ze Wschodnią(Polska, Rosja, Niemcy)-zwalczano Duńczyków, Norwegów, Holen.
c)N-S(łączenie powyższych) - jarmarki, szlak bursztynowy
Handel: -potępiany przez Kościół (zajmowali się nim więc źydzi) - doktryna kanoniczna
-Tomasz z Akwinu(XIIIw. ) dopuścił zysk kupiecki z ceny godziwej
-pierwszy bank - w Wenecji 1156r. weksel, kredyt, lombard
-popyt na pieniądz (srebry-obrót wewnętrzny, złoty-handel międzynarodowy)
10. Stanowy podział społeczeństwa feudalnego
Stany: -duchowny (otwarty, kultura, oświata, handel, krucjaty)
-rycerski (zamknięty, walka, administracja, moralne ideały, ziemia=władza)
-mieszczański(raczej otwarty)
-patrycjat(kupcy, bankierzy)
-pospólstwo(mistrzowie, czeladnicy, przekupnie)
-plebs(bez praw miejskich(najemni robotnicy, ludzie lu¼ni-wałesy, żebracy, nierządnice, przestępcy)
-chłopski(wg majątku-pełnorolni, zagrodnicy, bezrolni, najemnicy, rzemieślnicy; wg prawa-poddani lub wolni)
11. Istota kryzysu XIV w.
Upadek ostatniej twierdzy krzyżowców Akka w 1291r. Wielka schizma zachodnia i antypapieże(1378-1417). Upadek Konstantynopola 1453r. (Bizancjum-biurokracja, korupcja, zerowy przyrost naturalny).
Klęski głodu podczas nieurodzajów (1315, 1317) - zwiększano areał, a nie wydajność. 1348r. -dżuma z Bliskiego Wschodu atakuje Włochy, Francję, Anglię, Niemcy i Norwegię. ”Czarna śmierć” zabiera ok. 1/3-1/2 ludności. Kryzys polegał na spadku zaludnienia wsi(pustki), co wywoływało spadek produkcji żywności, spadek ludności w mieście, spadek produkcji w mieście, zmniejszenie się dochodów feudałów, upadek rycerstwa(raubitterzy), zahamowanie osadnictwa w Europie środkowo-wschodniej.
Wojna stuletnia(1337-1453) wywoływała zaburzenia społeczne(żakeria we Francji 1358, w Anglii powstanie Wata Tylera(i lollardów) 1381, powstanie Jacka Cade’a 1450r. ), także zaburzenia w miastach. Wojny dodatkowo wyniszczały. Kryzys ten w zasadzie nie dotknął Europy środkowo-wschodniej - rozwój Polski, Czech, Węgier.
12. Ekonomiczne konsekwencje wielkich odkryć geograficznych(podboje kolonialne, rewolucja handlowa i cen)
Przyczyny: -ekonomiczne(brak kruszców, przeludnienie Europy)
-religijne(nawracanie niewiernych=ogniem i mieczem + ekspansjonizm)
Przebieg: -Henryk źeglarz-Zatoka Gwinejska
-Bartłomiej Diaz(1488)-Przylądek Dobrej Nadziei
-Krzysztof Kolumb(12 X 1492)-Ameryka
-Vasco da Gama(1498)-Indie
-Pedro Cabral(1500)-Brazylia
-Ferdynand Magellan(1519-1522)-opłynięcie świata
Podboje kolonialne: -Hiszpanii do poł. XVIw. : Antyle, Kubę, Meksyk(Ferdynand Cortez niszczy Azteków), Peru(Inków wyciął Franciszek Pizarro), Filipiny, Ameryka Łrodkowa. Kolonizacja; Indianie ludność poddana i ewangelizowana lub eksterminowana. 1545 - pierwsza kopalnia srebra-srebrne floty.
-Portugalii Faktorie na wybrzeżach Afryki(Angola, Mozambik, Zanzibar), Indiach(Goa, Kalikat), Brazylii, Molukki, Sumatra, Chiny(Makao), Japonia(Nagasaki). Handel korzenny; brak ludności do kolonizacji i podporządkowania zdobytych terenów.
Konsekwencje odkryć:
a)złoty wiek Hiszpanii (i połączonej z nią potem Portugalii) - dobrobyt jednak zmarnowano na wojny
b)dualizm gospodarczy
c)rewolucja handlowa: -globalizacja gospodarki(handel trans oceaniczny, zwiększenie przestrzeni handlu)
-nowe centra handlowe(Lizbona, Kadyks, Sewilla, Antwerpia)
-towary kolonialne, powiększenie się asortymentu towarów, zwiększenie się wolumenu(skali) towarów
-wzrost roli kupca osiadłego; system księgowości kupieckiej i bilansowania majątku(księgowość dwustronna)
-nowożytne niewolnictwo(assiento=monopol handlu Murzynami hiszpański do 1713r. )
d)rewolucja cen=inflacja monetarna=spadek wartości pieniądza przez napływ kruszców do Europy
-inflacja kruszców(spadek wartości srebra)
-nożyce cen(szybciej rosną ceny żywności niż art. przemysłowych)
-wzrost popytu na żywność (import z Europy środkowo-wschodniej) - wzrost liczby ludności
13. Zróżnicowanie rozwoju rolnictwa europejskiego w XVIw. (dualizm agrarny, refeudalizacja)
Dualizm agrarny: analogicznie do dualizmu gospodarczego Europy rolnictwo rozwijało się różnie:
-Europa Zachodnia: intensyfikacja rolnictwa(podniesienie wydajności), początki kapitalizmu w rolnictwie(patrz Anglia)
-dzierżawa ziemi, praca najemna
-komasacja gruntów
-w Anglii ogradzanie-ziemie pana lub gospodarstwa farmerskie
-indywidualne rozporządzanie ziemią
-konwersja na opłacalną produkcje (hodowlę owiec), powiązanie z przemysłem(sukienniczym)
-specjalizacja - import (zboża ze strefy bałtyckiej)
-spadek siły roboczej w rolnictwie, sekularyzacja ziemi(protestantyzm)
-Europa Wschodnia: refeudalizacja(powrót do feudalizmu)
-uzależnienie chłopów=wtórne poddaństwo
-renta odrobkowa(pańszczyzna), wymiar minimalny Polska 1520, Węgry 1548
-gospodarka folwarczno-pańszczy¼niana
-produkcja na eksport zboża(Polska, Rosja-potem), piwa(Czechy), bydła(Węgry), uzależnienie od Zachodu
-dwa modele folwarków: na rynek zewnętrzny(Polska-handel bałtycki), na rynek wewnętrzny(Rosja-do miast)
14. Rozwój gospodarczy Anglii w XVI-XVIIw.
Rządy Tudorów(Henryk VIII i Elżbieta I): likwidacja własności zakonnej, poparcie dla sukiennictwa, przyjmowanie tkaczy francuskich, popieranie ogradzania, zwalczanie i pomoc „ubogim”, rozbudowa floty morskiej. Rewolucja cromwellowska 1640-1660 i ostatecznie 1688 -odsunięcie Stuartów od władzy-wzrost znaczenia nowej szlachty(gentry) i mieszczaństwa. Początek produkcji stali - węgiel.
Działania morskie: -1553 - Chancellor zakłada Kompanie Moskiewską(próba północnej drogi do Indii)
-1577-1580 sir Francis Drake łupi Hiszpan(srebrna flota), opływa ziemię jako drugi
-korsarze angielscy nękają Hiszpan (John Hawkins, Henry Morgan)-srebrne floty, handel Murzynami
-klęska w 1588 Niezwyciężonej Armady - otwarcie dla Anglii drogi do kolonii
-Walter Raleigh opanowuje 1574-1583 Nową Funlandię, 1585 Wirginię
Kolonie: -Antyle(Jamajka, Barbados, Bermudy, Bahama, Trinidad)
-1607 - założenie Jamestown, 1620 purytanie z „Mayflower” Massachusetts, Maryland(katolicy), Pensylwania(kwakrowie), New Hampshire, Connecticut, Maine; 1664-zdobycie Nowego Amsterdamu(New York), potem Kanada - 1763
-1600 - Kompania Wschodnioindyjska(Surat, Madras, Bombaj-faktorie)
Merkantylizm angielski: -1651r. Akt Nawigacyjny - towar poza europejskie na statkach angielskich, towary europejskie na statkach angielskich bąd¼ statkach kraju który towar wyprodukował - uderzenie w pośrednictwo Holendrów.
Kompanie handlowe: Moskiewska(j. w. ), Wschodnia(1579) z Polską, Skandynawią, Lewantyńska(1581) z Turcją, Kanadyjska(1628)
Handel niewolnikami (w pełni od 1713) na Antyle i do przyszłego USA z tzw. Wybrzeża Niewolniczego.
Akumulacja kapitału doprowadziła w 1694 do założenia Banku Angielskiego(banknoty, depozyty, rachunki bieżące, handel kruszcami)
XVIIIw: ekonomiczna kalkulacja w rolnictwie-płodozmian(z Holandii), r. pastewne, ziemniaki-wzrost w rolnictwie=wzrost produkcji
15. Rozwój gospodarczy Holandii w XVIIw.
Podstawa potęgi i rozwoju: kolonie, handel morski, postęp w rolnictwie i przemyśle.
Handel i kolonie: a)-Cornelis de Houtman(1595) - Jawa
-Indonezja, Japonia(1600), Australia(1627), Tasmania i Nowa Zelandia(1642), Fidżi i Kuryle(1643)-wyprawy
-Kompania Wschodnioindyjska(1602) do handlu z koloniami:
-Jawa, Molukki, Formoza, Malakka, Cejlon(1620-1660)
b)-1621-Kompania Zachodnioindyjska(przejściowo część Brazylii, Manhattan i Nowy Amsterdam, trwalej Surinam(Gujana holen. ) i część Karaibów, 1652-Kraj Przylądkowy w Afryce
c)-handel ze Skandynawią, Polską, Moskwą, Hiszpanią
Postęp w rolnictwie: melioracje, płodozmian(dzięki nowym uprawom), sadownictwo i ogrodnictwo, rybołóstwo
Postęp w przymyśle: przemysł stoczniowy, sukiennictwo, jewabnictwo i lniarstwo
Holendrzy tylko handlowali, nie prowadzili działalności misyjnej, tani fracht. Handel z Japonią, Chinami(herbata od 1610), Persją - konkurencja dla Anglików. Akt Nawigacyjny i wojny zdecydowały o supremacji angielskiej na morzach. Anglia-żelazo, węgiel jako oparcie dla przemysłu. Holandia-rolnictwo, sukiennictwo. Amsterdam-banki(1609), giełda, przemysł.
16. Istota kryzysu XVII stulecia
Kryzys datuje się na lata 1620-1720. Osłabienie tempa wzrostu gospodarczego=kryzys koniunktury światowej. Przyczną były skutki wojen głównie trzydziestoletniej(1618-1648)-obniżenie zaludnienia Niemiec, spadek produkcji rolnej, upadek Hanzy w 1669. Stagnacja w handlu międzynarodowym-dochody pochłonęła wojna. Najsilniej kryzys był odczuwalny w Europie środkowo-wschodniej(Polska, Czechy, Rosja, wschodnia część Niemiec)-wojny(Polska, Rosja), spadek wydajności pańszczzny i jednoczesny spadek koniunktury na płody rolne na Zachodzie-spadek dochodów, upadek miast. Konsekwencjami kryzysu były rewolucje(Anglia-Cromwell, Niderlandy-powstanie Holandii) i powstania chłopskie(Europa wschodnia). W XVIIw. rozwija się jedynie Szwecja(dobre zarządzanie, nowoczesna armia, eksport żelaza)-traci ona na znaczenie w XVIIIw.
17. Teoria i praktyka merkantylizmu w Europie zachodniej
Merkantylizm nie jest systemem ekonomicznym jedynie zbiorem poglądów. Twórcy i przedstawiciele: Jean Bodin, Antoni Montchretien, Jean Colbert, Barthelemy de Laffemas(Francuzi), Tomasz Mun, Tomasz Gresham, Daniel Defoe, William Petty(Anglicy)
Założenie: o bogactwie kraju decyduje zapas kruszców(bulionizm-hiszpański monetaryzm), ale nie zdaje to egzaminu ponieważ kruszce wyciekają poprzez import; dlatego celem powinien być dodatni bilans w handlu zagranicznym aby to osiągnąć należy:
-stosować protekcjonizm celny i ochraniać własnych producentów
-popierać produkcję krajową
-dążyć do autarkii gospodarczej (samowystarczalności)
-popierać kolonializm(podnoszą prestiż i potęgę państwa), wzrost potęgi gospodarczej państwa
-popierać przyrost ludności=polityka pronatalistyczna(prorodzinna?)
-aktywnie kształtować konsumpcję ludności(zmniejszać aby wzrosły inwestycje)
-aby uzyskać powyższe niezbędna jest polityka unifikacyjna(jeden system miar, wag, podatkowy; dobra poczta, system dróg i kanałów)
Merkantylizm: -przemysłowy(kolbertyzm we Francji) najpełniej
-handlowy(Anglia i Holandia) w tych państwach
-kameralizm(Rosja, Austria, Prusy w XVIIIw. - odmiana merktantylizmu opierająca się o dobry system podatkowy, silnego monarchę, ograniczoną konsumpcję ludności i oszczędność)
Francja przez wojny i słaby system podatkowy marnotrawi zyski, Anglia natomiast przeciwnie-rozwija się.
18. Rozwój gospodarczy Francji w XVII-XVIIIw.
a)kolonie: Jacques Cartier w 1535 dociera do Kanady, w poł. XVII Francuzi opanowują Luizjanę, na Antylach posiadają: Gwadelupę, Martynikę i Grenadę. Kompania Wschodnioindyjska(1665) forty na wybrzeżu i handel z Persją. Od poł. XVIII Francuzi zostają wyparci z Indii i Kanady przez Anglików.
b)merkantylizm francuski-Ludwik XIV potrzebował pieniędzy na dwór i wojny-Jean Colbert zostaje ministrem finansów. Polityka przemysłowa-protekcjonizm celny i zakładanie manufaktur z udziałem kapitału państwowego(jedwabnictwo w Lyonie, art. luksusowe)
Poparcie dla rozwoju winnic, hodowli koni, budowie dróg i kanałów(Langwedocki). Zyski były jednak marnotrawione przez Ludwika XIV na dwór i wojny o supremacje europejską. Na inwestycje potrzebne były pieniądze-John Law w 1716 zakłada Bank Emisyjny w Paryżu; brak pokrycia dla banknotów - krach w 1720.
19. Zmiany gospodarcze w Europie środkowowschodniej w XVIIIw. (Rosja, Austria, Prusy; kameralizm)
Kameralizm patrz merkantylizm; stosowany przez Rosję, Austrię i Prusy przyczynił się do wzrostu znaczenia tych państw.
a)Rosja-w ciągu XVIIw. opanowuje Syberię, eksport do Europy jedynie przez zamarzający port w Archangieslku. Pańszczyzna w maksymalnym wymiarze(przywiązanie chłopa do ziemi i właściciela-chłop był tylko „duszą”).
Reformy Piotra I (1689-1725): -konsekwentny merkantylizm: rozwój hutnictwa, sztoczni, budowa kanałów, portów, cła protekcyjne
-nowy, sprawny system podatkowy(tępienie luksusu), tabela rang w wojsku i administracji
-import technologii z Zachodu, rozwój przemysłu wojennego i nauki
-rozwój miast(Moskwa, Petersburg), eksport na Zachód zboże, drewno, len, konopie, żelazo przez Bałtyk
-uzależnienie cerkwi od państwa
-dostęp do Bałtyku i założenie Petersburga po wygranej wojnie północnej ze Szwecją
-wygrana wojna z Turcja dostęp do Morza Azowskiego i Czarnego; ekspansja zakaukaska
-wpływy w Polsce
b)Austria za Marii Teresy(1740-1780) i Józefa II (1780-1790)
Reformy józefińsko-terezjańskie: -skrajny system protekcyjny, nawet prohibicyjny(zakaz importu)-rozwój rodzimego przemysłu
-reformy chłopskie-zniesienie poddaństwa, sądownictwa patrymonialnego
-akcja kolonizacyjna(Węgry, Galicja, Bukowina)
c)Prusy za rządów Fryderyka II Wielkiego (1740-1786) - kameralizm Johanna Justi’ego
-rozwój handlu i manufaktur na potrzeby wielkiej armii
-kolonizacja z zewnątrz osuszanie bagien, budowa kanałów
-zmniejszenie poddaństwa chłopów w dobrach państwowych
-powiększenie zaludnienia, armii i terytorium o Łląsk i I zabór
20. Istota i główne cechy systemu kapitalistycznego; przesłanki w Europie
Brak dokładnej definicji kapitalizmu.
Przejście od feudalizmu do kapitalizmu-główny czynnik=pierwotna akumulacja kapitału:
-dochody z ziemi inwestowane w handlu i kredycie
-procesy koncentracji ziemi u wielkich właścicieli kosztem chłopów - indywidualne rozporządzanie ziemią
-eksploatacja kruszców szlachetnych w koloniach
-handel kolonialny-monopol spółek i rabunkowa eksploatacja
-spekulacje papierami wartościowymi
-pożyczenie państwu pieniędzy na procent-dług publiczny
-hasło oszczędności jako cnoty i postawy życiowej burżuazji
Cechy kapitalizmu:
-nagromadzony kapitał w postaci czynników produkcji(ziemia, praca) i środków na opłacenie tych czynników do osiągania zysku
-produkcja na zbyt-celem jest zysk
-praca jest też towarem, najemnik jest wolny osobiście - brak poddaństwa
-prywatna zaradność i konkurencja wytwórców(tzw. „duch burżuazyjny”)
-inwestowanie w celu zysku-rozwój produkcji, rozwój gospodarczy kraju
Przesłanki w Europie: -hutnictwo(wielkie piece i wykorzystanie węgla kamiennego
-przejście do nakładu następnie do manufaktury(podział pracy)
-sukiennictwo(Anglia, Niderlandy), hutnictwo(Anglia, Niemcy), stocznie(Holandia, potem Anglia)
-merkantylizm, potem liberalizm gospodarczy - popieranie i zainteresowanie przemysłem
21. Rewolucja przemysłowa w Anglii (1760-1830) - geneza, etapy
Rewolucja przemysłowa: przełom techniczny, ekonomiczny oraz zmiany społeczne
Geneza: -wysoka kultura techniczna, skłonność do innowacji
-nagromadzenie kapitału(patrz pierwotna akumulacja)
-postęp w rolnictwie(dużo żywności i wolnej siły roboczej
-dobra sytuacja surowcowa i rynek zbytu(łatwa i opłacalna produkcja)
-rozwój nauki i techniki
-stabilny ustrój, spokój wewnętrzny
-rozwinięty system bankowy, ubezpieczeniowy
-wzrost produkcji musiał się odbyć poprzez postęp techniczny
Etapy: a)mechanizacja włókiennictwa-czółenko latające Johna Kaya (1733)-tkanie
-spinning jenny Jamesa Hargreavesa (1764)-przędzarka mechaniczna
-rama wodna Roberta Arkwrighta - udoskonalenie przędzarki
-mechaniczny warsztat tkacki Edmunda Cartwrighta (1787)
-nanoszenie wzorów(tkaniny żakardowe)-Jacquard (1804)
b)przełom w hutnictwie i obróbce żelaza-1735 Abraham Darby - koks
-1784 Henry Cort - puddlingowanie(mieszanie w wielkim piecu, walce mechaniczne)
-1798 Maudsley - obrabiarki
c)maszyna parowa-machina ogniowa Savary’ego(1698) i Tomasza Newcoma(1712)
-wielokrotne udoskonalenie powyższych 1769 James Watt
-1781 Watt udoskonala jeszcze swoją maszynę (do prac obrotowych)
d)transport-1807 parowce Robert Fulton
-1814 George Stephenson - pierwsza lokomotywa (szyny były wcześniej)
-1825 pierwsza kolej żelazna pomiędzy Stockton i Darlington
-1830 Liverpool z Manchesterem
-1838śruba okrętowa
Skutki rewolucji: -wzrost zapotrzebowania na węgiel, masowa produkcja
-wzrost znaczenia Anglii
-urbanizacja, nowe ośrodki przemysłowe i rotten boroughs, nowa klasa społeczna- proletariat
-nowy ruch społeczny luddyści (burzyciele maszyn) - stłumiony
22. Przemiany społeczno-polityczne w Europie i w Ameryce (1750-1815)
a)oświecenie-racjonalizm, empiryzm, liberalizm-John Lock, Jan Jakub Rousseau(umowa społeczna), Karol Montesquieu(trójpodział władzy), Denis Dideort i Jean d’Alembert(encyklopedia), Wolter(historia społeczeństw i cywilizacji)
b)rewolucja amerykańska(1776-1783)-najpierw wię¼niowie(tzw. „białe niewolnictwo”), potem „ojcowie pielgrzymi”, odrębna świadomość(T. Jefferson, B. Frankin), tłumienie rozwoju stanów przez Anglię, opłaty stemplowe-1773 bostońskie picie herbaty
4 VII 1776-Deklaracja Niepodległości(hasło Tomasz Paine, wykonanie Tomasz Jefferson, uchwalona przez Kongres Kontynentalny w Filadelfii). Zwycięstwo pod Yorktown 1781, pokój paryski 1783, 1787-konstytucja Stanów(republika, federacja, prezydencka). Rozwój na zachód od Appalachów rolnictwa farmerskiego o charakterze kapitalistycznym. Waszyngton popierał przemysł.
c)rewolucja francuska(1789-1799)-stosunki feudalne hamują postęp i burżuazję(stan trzeci)-reglamentacja królewska, monopole państwowe, cechy. Ideologia oświecenia sprzyjała rewolucji. 1789: -14 VII-zdobycie Bastylii-początek; 26 VIII-Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela, 3 IX-konstutucja, nowa administracja, cenzus wyborczy. Reformy jakobinów: konfiskata dóbr kościelnych, rojalistów, zdrajów. świeckie powszechne szkolnictwo, oddzielenie kościoła od państwa, zniesienie powinności feudalnych, wolność zawodu i działalności przemysłowej-wzrost znaczenia burżuazji.
d)okres napoleoński(1799-1815)-1800 Bank Francuski, rozwój przemysłu cukierniczego(buraki zamiast trzciny od Anglików)
-1803-sprzedaż Luizjany USA
-1804-kodeks cywilny(wolność, równość, prawo własności)
-1806 blokada kontynentalna Anglii
-1807 koniec poddaństwa chłopów w Europie środkowowschodniej
-1815-upadek Napoleona, kongres wiedeński
23. Postawy teoretyczne i praktyka liberalizmu gospodarczego w Europie w XIX wieku
a)teoria-fizjokratyzm Franciszka Quesnay-1758 Tablica ekonomiczna; porządek naturalny, prawa ekonomii, rolnictwo
- „Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów” Adama Smitha w 1776 oraz David Ricardo=klasyczna angielska szkoła ekonomiczna: charakter obiektywny praw ekonomii, automatyzm gospodarki, wolność działań gospodarczych i wolna konkurencja=wolny rynek, ¼ródłem bogactwa jest praca i dobra z niej uzyskiwane, należy dbać o jej wydajność.
Jean Say „Traktat ekonomii politycznej”(podaż podaje popyt); T. Malthus-prace demograficzne(o przeludnieniu m. in. )
-liberalizm gospodarczy(leseferyzm): -wolność: jednostki(wolna siła robocza), działalności gospodarczej i handlowej
b)praktyka-liberalizm popierany był głównie przez burżuazję. Liberlizm gospodarczy w Anglii:
-Liga do Walki z Ustawą Zbożową(Anti-Corn-Law-League, manchesteryzm-1839) Richarda Cobdena i Johna Brighta popieranie zniesienia ceł na import zboża także przez czartystów i robotników zwycięstwo w 1846(głód w Irlandii)-godzi to we właścicieli ziemskich, korzystne dla burżuazji i robotników. 1849-zniesienie Aktu Nawigacyjnego z 1651 - Anglia krajem liberalnej gospodarki.
Anglia potęgą gospodarką(1870-1/3 produkcji światowej); nowe kolonie Australia i N. Zelandia, RPA, Indie; wpływy od Turcji po Chiny(Hongkong, Singapur). Autonomia dla Kanady - 1867; rozwiązanie Kompanii Wschodnioindyjskiej(1858)-koniec monopolu.
Zmniejszenie zainteresowaniem koloniami, autonomię, ale nie rezygnacja.
24. Rozwój gospodarczy Francji, Niemiec i Rosji(do 1870r. )
a)Francja-rozwój po rewolucji lipcowej(1830), rozwój kolei, rozszerzenie cenzusu wyborczego, zwalczanie feudalizmu, przemysł regionalny: -włókiennictwo w Alzacji, Normandii; hutnictwo żelaza nad Loarą i w okolicach Lille
-tradycja manufaktur (z XVIIw. ) +
-brak węgla i niska jego jakość, odizolowanie od rynków zagranicznych, słaby przyrost naturalny i popyt -
-skutek małe zakłady o produkcji łączonej i produkcja luksusowa
-strata kolonii(Luizjana, wyzwolenie San Domingo)
-podbój Algierii(1830-1860) i Indochin francuskich(1863-Kochinchinę i 1867-Kambodża)
b)Niemcy-Prusy z „pigmeja gospodarczego” poprzez reformę armii, szkolnictwa i rozwój przemysłu ciężkiego rosną w siłę
-opó¼nienie ekonomiczne(ustrój feudalny na wsi, ustrój cechowy w mieście do poł. XIXw. , rozdrobnienie polityczne, przewaga junkrów nad burżuazją, brak kolonialnych ¼ródeł pierwotnej akumulacji kapitału, emigracja zewnętrzna do USA)
-Niemiecki Związek Celny-1833 z inicjatywy Prus - jednolity rynek wewnętrzny
-rozwój przemysłu(budowa kolei od 1835, wzrost liczby ludności, wynalaszczość, likwidacja stosunków feudalnych od 1848r. , upowszechnienie banków i towarzystw akcyjnych)
-okręgi przemysłowe Ruhry, Sarry, Górny Łląsk, Saksonia(włókiennictwo); zakłady Kruppa w Essen - 1815
c)Rosja-silna armia przy słabej gospodarce, brak uwłaszczenia i pańszczyzna do 1861r. , zacofany przemysł(pańszczyzna w manufakturach), brak sieci komunikacyjnej; po 1815 Kongresówka rozwiniętą częścią imperium(£ód¼, Warszawa, Zagłębie Dąbrowskie). Próby popierania przemysłu poprzez kameralizm od początku XVIIIw.
25. Rozwój gospodarczy USA do 1865r. ; znaczenie wojny secesyjnej
-rozwój przemysłu na północy, izolacjonizm(od 1823r. - doktryna Monroe’a, polityka protekcjonizmu(raczej)
-powiększenie terytorium(1803-Luizjana, 1819-zakup Florydy od Hiszpanii, Teksas-1844, po wojnie z Meksykiem(1845-46) Nowy Meksyk i Kalifornię, 1846-Oregon po wytyczeniu granic z Kanadą, 1867-zakup Alaski)
-wysoki przyrost naturalny, imigracja, wypieranie Indian, rozwój komunikacji(kolej, drogi bite, żegluga parowa)
-antagonizmy między Północą i Południem:
-Północ-kapitalizm, przemysł, robotnicy; Południe-rolinctwo, niewolnictwo, feudalizm + czuje się pokrzywdzone w budżecie
-ekonomiczne, różne systemy społeczno-gospodarcze(patrz wyżej), Południe dąży do secesji
-różnice w rozwoju gospodarczym, Południe czuje się pokrzywdzone(Północ-protekcjonizm, Południe-liberalizm)
-polityczne(Północ-republikanie patrzący na Kanadę; Południe-demokraci patrzący na Amerykę £acińską)
-propaganda abolicjonistów(John Brown), Północ zainteresowana siłą roboczą
-druga rewolucja amerykańska=wojna secesyjna(1861-1865) próby pokojowego rozwiązania nie przyniosły rezultatu, wybór Abrahama Lincolna na prezydenta(1860)-secesja Południa; początkowo Konfederacja wygrywa, ale z ekonomicznego punktu widzenia nie ma szans(3: 1 w ludności włączając niewolników i produkcji), Północ ma prawie cały przemysł i flotę.
-1863r. -punkt zwrotny w wojnie(zniesienie niewolnictwa, akt o domostwach, U. Grant-głównodowodzącym na Północy)
Skutki i znaczenie: -dewastacja Południa, taktyka spalonej ziemi Shermana, 600tys. zabitych, 4mln$-koszty
-rozwój armii USA, zmiany w transporcie(kolej rządzi), rozwój przemysłu, powstanie wielkich przedsiębiorstw, zniesienie niewolnictwa, kolonizacja Dzikiego Zachodu, urbanizacja w okresie rekonstrukcji, napływ emigrantów z Europy południowej i wschodniej po wojnie

26. Demograficzne konsekwencje industrializacji w XIXw.
-poprawa warunków życia=mniejsza śmiertelność, wiecęj żywności(patrz rewolucja agrarna), rozwój medycyny(1862-Ludwik Pasteur obala „samorództwo” bakterii)-przedłużenie życia, ekspozja demograficzna(koniec XVIII i XIXw.
-Prawo ludności(1798) Thomasa Roberta Malthusa o przeludnieniu przekreślona przez rewolucje agrarną i prawem Bertillone’a (przyrost naturalny zmniejsza się w miarę postępu dobrobytu)
-rozwoju nauki, transportu, produkcji masowej, urbanizacja
27. Rewolucja agrarna; rozwój kapitalizmu w rolnictwie w XIXw.
-przyczyny-eksplozja demograficzna i postępująca urbanizacja-przeobrażenia techniczne(zmiany produkcji-Zachód) i organizacyjne(likwidacja feudalizmu i początki kapitalizmu w rolnictwie-Wschód) w rolnictwie
-dwie drogi ekstensywna(USA, Australia, Ameryka południowa)-tam gdzie można było powiększyć areał i intensywna(Europa)-podniesienie wydajności
-przeobrażenia techniczne: -płodozmian(zwiększenie o 1/3, ale wymagał nawożenia)=wieloletnie zmianowanie
-mechanizacja rolnictwa(1860’-kombajny, 1870’-snopowiązałki, na wschodzie-kierat)
-melioracje i nawożenie(guano, torf, szlam, 1840-Justus Liebig - nawozy sztuczne)
-zmiana struktury upraw(rośliny motylkowe, ziemniaki, burak cukrowy, kukurydza)
-intensyfikacja uprawy i hodowli(nowe gatunki bydła)
-przeobrażenia społeczne: -likwidacja stosunków feudalnych, powiązanie rolnictwa z przemysłem, nauką, oświatą, emancypacja ludności wiejskiej
Skutki: -rozwój przemysłu maszynowego i chemicznego na potrzeby rolnictwa, powstanie przemysłu rolno-spożywczego(cukrownictwo, gorzelnictwo, piwowarstwo, krochmalnictwo)
-nauka i oświata rolnicza
-kapitalizm w rolnictwie=produkcja tylko na rynek, prywatna własność ziemi: landlord(właściciel), farmer(dzierżawca) i najemnicy bezrolni
-drogi do kapitalizmu w rolnictwie: angielska(długotrwałe zmiany), francuska(rewolucja-szybka sprzedaż ziemi kościoła, emigrantów-szlachty; także Belgia, Dania, Włochy N, Hiszpania, cześć Niemiec), amerykańska(ziemia dla osadników; także Australia), pruska(reformy odgórne, uwłaszczenie, wielka własność ziemska pozostaje nadal-regulacja, bogaci chłopi zostają, biedni wyrugowani, odszkodowanie dla dziedzica w ziemi-1/2 - 1/3); Austria w 1848(chłopi przez 20 lat odszkodowanie-indemnizacja); Rosja w 1861(1/5 ziemi odszkodowanie; w Królestwie Polskim bez odszkodowania)
-rolnictwo kapitalistyczne, własność indywidualna(obszarnicza lub chłopska)
-wzrost produkcji i nastawienie na towarowość jej
-pauperyzacja wsi nadal w Europie wschodniej(kwestia parcelacji ziemi obszarniczej)
28. Charakterystyka kapitalizmu wolnokonkurencyjnego (do 1870r. )
a)podstawy-prywatna własność środków produkcji
-wolność osobista i równość jednostek wobec prawa
-siła robocza staje się towarem; nierówność majątkowa-nierówność polityczna(cenzus majątkowy)
-celem zysk, sposób-wolna konkurencja
-spółki akcyjne, giełdy, kursy, akcjonariusze(dywidendy)-koncentracja rozproszonego kapitału
b)kryzysy nadprodukcji-cyklicznie co 10-12 lat
-1825-Anglia(po okresie napoleońskim i wyzwoleniu się Ameryki Południowej)
-1836-Anglia i USA, 1846-47-Europa zachodnia i środkowa(przeinwestowanie przy budowie kolei)
-wszystkie kraje 1857, 1866
-liberałowie-wolna konkurencja najlepszym regulatorem, przeciwnicy-straty kapitału, bezrobocie i nędza robotników
c)sytuacja robotników-minimum egzystencji 12-14h pracy, praca kobiet i dzieci(wykorzystanie maszyn do maksimum)
Ustawodawstwo pracy: -1833-państwowe inspekcje fabryczne w Anglii(zakaz pracy dzieci w włokiennictwie)
-1842-j. w. także w kopalniach
-1847-USA-10h pracy w niektórych stanach
-1874-Anglia-ruch przeciwko wyzyskowi-socjaliści
Socjaliści i związkowcy: -utopijni Robert Owen, Charles Fourier, Henri Saint-Simon
-1848 „Manifest komunistyczny” Marksa i Engelsa
-związki zawodowe(płace, warunki, opieka socjalna)-Anglia-1824, 1864-Francja(1884-ustawowo), 1890-Niemcy
29. Druga rewolucja przemysłowa; nowa fala industrializacji
a)postęp techniczny-destylacja ropy naftowej-Ignacy £ukasiewicz(1853), benzyna-Karol Benz
-silniki spalinowe(1876)-Nikolaus Otto, Eugen Langen, udoskonalone Gottlieb Daimer i Walter Siemens(1883)
-silnik wysokoprężny(1892)-Rudolf Diesel
-samochód(1885)-niezależnie Daimler i Benz=motoryzacja
-samolot(1903)-bracia Wright(przelot nad La Manche 1909 Bleriota)=lotnictwo
-1908-produkcja wieloseryjna, 1913-masowa(taśmowa)-Henry Ford
-Thomas Alvy Edison, żarówka, lepszy silnik elektryczny i prądnica)=upowszechnienie prądu
-telegraf Morsa(1838), telefon(1876)-Graham Bell, 1908-radio Marconi’ego, lampa katodowa(1904)-Fleming
-tramwaj w Berlinie(1881), London underground - 1890
-aluminum, cynk i mied¼ elektrolityczna
-chłodnia amoniakalna Carla von Linde(1887)
-masowa produkcja stali Sidney Thomas(po Bessemerze, Siemensach, Martinach)-1874
-chemia-1869 D. Mendelejew, 1863-E. G. Solvay(środki piorące i szkło), nawozy sztuczne-kwas siarkowy, 1878 Alfred Bater-indygo, farmaceutyki; masy plastyczne, guma z kauczuku naturalnego(John Dunlop-1886-opona)
-zmiana w organizacji produkcji fabrycznej Fryderyk Taylor-nuakowa organizacja pracy(tayloryzm), Ford(j. w. )
-wzrost wydobycia węgla, produkcji stali, ropa naftowa, nowe gałęzie(chemiczny), rozwój nauki
-rozwój kolei transsyberyjska(1905), transafrykańska
-kanały Sueski(1869), Panamski(1914), Kiloński(1895), Koryncki(1893)-rozwój żeglugi
-kryzys agrarny(1873-1896)-spadek opłacalności zbożowych Europie(import z USA, Australia, Kanada, Argentyna) - przejście na rośliny przemysłowe, spółdzielczość rolnicza
b)skutki: -ruch robotniczny-urbanizacja i industrializacja postępują dalej
-aglomeracje miejskie(Paryż, Londyn, Berlin) z nowoczesną infrastrukturą(oświetlenie, kanalizacja, komunikacja)
-emigracja z Europy za ocean
-przymus szklony i powszechne prawo wyborcze, także lepsza jakość i większa długość życia
-wzrost potęgi USA, Niemiec(nowy kolonializm), Japonii spadek Wielkiej Brytanii i Francji
30. Cechy kapitalizmu monopolistycznego po 1870r.
Cechy: -odchodzenie od zasad liberalnych na rzecz monopolizacji
-zwiększający się dystans między krajami rozwiniętymi a rozwijającymi się
-wzrost znaczenia kapitału finansowego i jego eksportu
-umacnianie się nacjonalizmu i imperializmu w polityce zagranicznej mocarstw-nowy kolonializm
Imperializm(wg Hobson)-budowanie władztwa kolonialnego poprzez konflikty zbrojne; agresywna polityka zagraniczna
Imperializm(wg Lenina)-najwyższa i ostatnia faza kapitalizmu
Kryzysy zwłaszcza ten z 1873 przyczyniły się do monopolizacji:
-kartele(z tej samej branży ustalają ceny)
-syndykat(j. w. + wspólne biuro sprzedaży towarów)
-trust(zrzeszenie, rezygnacja z samodzielności na rzecz wspólnego zarządu)
-koncern(jeden właściciel odrębnych przedsiębiorstw: -z tej samej branży(koncentracja pozioma) lub z uzupełniających się gałęzi(koncentracja pionowa)
Pozytywne cechy: -racjonalizacja produkcji, produkcja masowa, normalizacja
Negatywne cechy: -podbijanie cen, obniżanie jakości
Porozumienia międzynarodowe między monopolistami(monopole międzynarodowe) np. AEG i General Electric w 1907
Kapitał pożyczkowy(banki) + kapitał przemysłowy=kapitał finansowy(jeden)-oligarchia finansowa(grupa potentatów finansowych zajmująca kierownicze role. Oddzielenie własności od zarządzanie(wzrost jego roli)-fachowcy ekonomiści, inżynierowie, technicy-rozwój wyższych uczelni.
Eksport kapitału: -nieopłacalność lokowania w krajach rozwiniętych kapitału doprowadza do jego eksportu, najczęsciej kredytów które wracają w postaci dywidend lub procentów, niekiedy łączył się z podporządkowaniem militarnym i politycznym. Eksporterzy: Wlk. Brytania(do USA i kolonii), Niemcy(Bałkany i Ameryka Południowa), Francja(kolonie i Europa wschodnia-Rosja), USA(Kanada i Ameryka £acińska), Japonia(do Chin i Korei)
31. Ekspansja kolonialna po 1870r.
Nowy kolonializm(polityka imperialistyczna): -podział Afryki i większości Azji=„posłannictwo białego człowieka”
-rynki: zbytu produktów i eksportu kapitału
-surowce dla nowych gałęzi przemysłu(ropa, kauczuk, metale kolorowe)
-punkty strategiczne dla powyższych(np. szlaków morskich)
Politycy: Beniamin Disraeli, Joseph Chamberlain(w UK), Jules Ferry(Francja), Alfred T. Mahan(USA), Otto Bismark (Niemcy)
Formy: -podbój lub protektorat
Konflikty kolonialne przyczyniały się dodatkowo do ruchów nacjonalistycznych
Nacjonalizm gospodarczy(protekcjonizm, wojny celne): zamiast free trade „fair trade”, Wlk. Brytania, Hoalndia, Belgia-wolny handel; Rosja-1877, Niemcy-1879, Francja-1881, USA-1890-protekcjonizm. Wojny celne Francja-Włochy, Rosja-Niemcy.
Wlk. Brytania: -Indie, Kuwejt, Birmę, Malaje, cz. Borneo i Nowej Gwinei, Egipt(1882), Sudan(1898 - Gordon pobija Mahdiego), Nigeria, Złote Wybrzeże, Ghana; 1899-1902-wojny burskie i 1908 Związek Południowej Afryki; Cecil Rhodes podbija dalej Rodezję, Niasę, Zanzibar, Kenię, Ugandę. 1913r. -70% ludności i 33, 5 mln km2
Francja: -Indochiny francuskie, Tunezję(1881), Senegal, Dahomej, Mali, Gwinea, Niger, Czad, Mauretania, Gabon, Kongo franc. , Madagaskar(1896), Maroko i Somali franc. 1914r. -drugie miejsce po Wlk. Brytanii - 10, 6 mln km2
Rosja: -oparcie granic o Afganistan(brytyjski) przez Turkmenię, Bucharę; od 1860r. Daleki Wschód-Kraj Ussuryjski i Nikołajewsk+Władywostok(od Chin). 1898-dzierżawa płw. Liaotung z bazą Port Artur, Mandżuria, próba budowy kolei i przegrana z Japonią w 1904r. - ograniczenie wpływów Rosji
Niemcy: -Namibia, Togo, Kamerun(1884-1885), 1891-Zanzibar, Tanganika, Ruanda-Urundi; cz. Nowej Gwinei, Karoliny, Mariany, Mashalla, Samoa; dzierżawa od Chin płw. Szantung. Współpraca z Turcją kolej(Belin-Belgrad-Bagdad). Rozwój floty.
USA: -nawalizm(opanowanie Pacyfiku przez Stany)-adm. A. T. Mahan-1895 pomoc dla powstania na Kubie-wpływy
-wojna morska z Hiszpanią 1898 - Porto Rico, Guam, Filipiny(za 20 mln$), Hawaje i cz. Samoa, 1903-budowa kanału w Panamie(poprzez powstanie i oderwanie jej od Kolumbii) do 1914r.
Japonia: -1894-95 wojna z Chinami, uzyskuje Tajwan, Liaotung(Port Artur), prawa do Korei, wówczas Rosja protestuje i zabiera Liaotung. 1904-Japonia uderza na Rosję, pobija ją na lądzie(Mukden), zajmuje Mandżurię, Koreę i Port Artur. Zwycięstwo na morzu-1905 Cuszima. Aneksja Korei w 1910r. i umocnienie się w Chinach
32. Rozwój gospodarczy W. Brytanii, Francji i Rosji(1870-1914)
a)Wielka Brytania-zahamowanie rozwoju , utrata przodownictwa w gospodarce światowej, technologie zaczęły być przestarzałe
Kryzys 1873r. zamienił się w wielką depresję(1874-1894)-kryzys spowodowany napływem taniej żywności. Import surowców i żywności z kolonii; ożywienie gospodarcze na przełomie wieków-monopolizacja, eksport do Imperium, Indii, Europy Wschodniej, Ameryki Południowej; rozbudowa floty; konkurencja niemiecka( „słynne” Made in Germany) i amerykańska. Wysoki udział w handlu międzynarodowym
b)Francja-utrata Alzacji i Lotaryngii na rzecz Prus(1870), olbrzymia kontrybucja, wojna domowa-Komuna Paryska(1871)-stagnacja gospodarcza Francji, brak węgla, niski przyrost naturalny-brak dynamicznego rynku wewnętrznego. Monopolizacja jedynie w hutnictwie, protekcjonizm zmniejsza udziały w handlu międzynarodowym. Większy eksport kapitału(zwłaszcza do Rosji) niż inwestycje wewnętrzne.
c)Rosja-odwilż posewastopolska po wojnie krymskiej(1853-1856)-konieczność reform(powolne); 1861-uwłaszczenie chłopów stwarza przesłanki do kapitalistycznego rozwoju, od ok. 1880 faza industrializacji z dużym zaangażowaniem kapitałów państwowych, protekcjonizm celny. Zagłebia: donieckie(węgiel kamienny), Krzywy Róg(rudy żelaza), petersburskie(włókienniczy i maszynowy), kaukaski(ropa naftowa). Szybkie procesy monopolizacyjne, coraz większe uzależnienie od krajów zachodnich(Anglicy-nafta, Francuzi-kolej, Niemcy i Belgowie-górnictwo i hutnictwo). Współistnienie kapitalizmu w przemyśle z pozostałościami w rolnictwie. Duża dynamika wzrostu, ale i tak mała w porównaniu do Europy Zachodniej.
33. Rozwój gospodarczy Niemiec, USA, Japonii(1870-1914); czynniki wzrostu gospodarczego
a)Niemcy-zjednoczenie polityczne(1871), przyłączenie Alzacji i Lotaryngii, olbrzymia kontrybucja od Francji(kapitał inwestycyjny), grynderka(ruch zakładania spółek), chłonny rynek zbytu na wsi, przyrost naturalny, protekcjonizm celny, zamówienia zbrojeniowe, badania naukowe - rozwój techniki, rozwój floty, bankowości i ubezpieczeń; nieduża emigracja do USA. Sprawna administracja, stawianie na jakość, tradycyjna, ale stwarzająca szanse oświata
-po 1873 niezwykły rozwój; przemysły nowoczesne elektrotechniczny i chemiczny także rolno-spożywczy i włókienniczy. Monopolizacja(Reńsko-Westfalska wspólnota węgla i stali, AEG, IG Farben). 1913r. - wyprzedzenie Wlk. Brytanii(II miejsce w świecie po USA). Rolnictwo opierało się na wielkiej własności rodzin junkierskich, wydajne i dobrze zaopatrzone technicznie.
b)USA-wielkie bogactwa naturalne(węgiel, ropa, rudy), imigranci z Europy i Azji. 1894-pierwsze miejsce na świecie w produkcji przemysłowej. Postęp techniczny i zastosowanie naukowej organizacji pracy - rozwój wszystkich gałęzi przemysłu. Rozwój monopoli (1870-Standart Oil Trust(potem Company) Johna D. Rockefellera, J. P. Morgan United Steel Corporation, International Harvester Company, 1903-Ford Motor Company - Henrego Ford). 1890-Sherman Act prawo antytrustowe omijane przez tworzenie holdingów.
Rolnictwo-Południe bawełna i tytoń(obudowa po wojnie), Zachód -pszenica, kukurydza, bydło. I potęga gospodarcza świata.
c)Japonia od 1638 izolacja, polityka „zamkniętych drzwi” (z wyj. Holendrów w Nagasaki) szogunów z dynastii Tokugawa
1854-Matthew Perry przypływa do Japonii(z eskadrą okrętów wojennych) - USA nawiązuje kontakty z Japonią.
1867-obalenie szoguna, rządy cesarza Mutsuhito - epoka oświecenia(meidżi)
Lata 70’ - reforma administracji, oświaty i armii (w duchu pruskim)
Zlikwidowano system feudalny(bunty samurajów) - reforma rolna na wzór zachodnii; 1889-konsytucja Wielkiego Cesarstwa Japonii(władza absolutna cesarza z pozorami demokracji parlamentarnej)
Rozwój floty, przemysłu lekkiego(sukienniczy, bawełniany, jedwabniczy), ciężkiego (surowce z Chin i Korei)-początkowo duża rola państwa. Wyzysk siły roboczej(kontrola urodzeń w celu zapewnienia jej dopływu), monopolizacja(zaibatsu)-Mitsui, Mitsubishi, Sumitomo. Tempem wzrostu przewyższa wiele krajów europejskich.
34. Ekonomiczne przyczyny i konsekwencje pierwszej wojny światowej
a)przyczyny - głównie ekonomiczne sprzeczności mocarstw kolonialnych(w Afryce i Azji), antagonizmy o granice(Niemcy i Francja, Austria i Serbia, Niemcy i Rosja), nacjonalizm i zbrojenia („zbrojny pokój”), zamach w Sarajewie - pretekst(1882-trójprzymierze, 1904-Ententa - znacznie wcześniej dążono ku wojnie np. kryzysu marokańskie i wojny bałkańskie)
b)przebieg a gospodarka-wojna pozycyjna wymagała dużego zaangażowania gospodarki(długotrwały charakter)-wojna materiałowa, mobilizacja na dużą skalę=wolny wzrost, zatrudnienie kobiet; nie udał się niemiecki plan(blitzkrieg)
-wojna maszynowa-czołgi(‘16), samoloty, działa, gazy bojowe, łodzie podwodne, lotniskowce, balony
-blokada morska państw centralnych(nieprzełamana w V 1916 - bitwa jutlandzka), zajęcie niemal całych kolonii niemieckich przez Anglików, Francuzów i Japończyków, przyłączanie się do Ententy Włoch(‘15), Rumunii(‘16), USA(‘17), Chiny i państw amerykańskich(‘17-’18), wielki zasięg działań, olbrzymie zaangażowanie środków przemysłowych i ludzkich
-konwersja gospodarki na potrzeby wojenne(pierwsze Niemcy od Hindenburga)-mobilizacja gospodarki, priorytetowy przemysł zbrojeniowy, przymus pracy, trudności w rolnictwie, militaryzacja przemysłu, rekwizycje, państwowa kontrola zatrudnienia, cen i płac, zakaz strajków, system kartkowy, brak materiałów, nastroje pacyfistyczne i rewolucyjne wśród robotników, olbrzymie straty w wyniku działań wojennych(ludnościowe-front+choroby, materialne-rolnictwo, pśrednie-rabunkowa eksploatacja lasów i węgla, żegluga sparaliżowana przez U-booty niemieckie-nieograniczona wojna podwodna od 1917)
-z punktu widzenia gospodarczego państwa centralna były przegrane od początku(2: 1, Ententa 51% produkcji światowej i 57 mld$; centralne-19% i 24 mld$)
c)skutki-system wersalski(obarczenie Niemiec winą), Liga Narodów, reparacje obciążające Niemcy-okupacja zagłębia Ruhry
-zmiany terytorialne(Republika Weimarska-strata kolonii, rozpad Austro-Węgier, nowe państwa-Polska, państwa bałtyckie, Finlandia, Węgry, Czechy, SHS-od 1929 Jugosławia, Irlandia od 1921), rewolucja w Rosji(‘17), próby na Węgrzech(Bela Kun na 4 miesiące stworzył republikę rad), rewolucje republikańskie w Austrii, Finlandii i Turcji(Kemal Pasza-Ataturk), wzrost potęgi USA(z dłużnika wierzycielem państw europejskich, niezniszczone wojną i nie przestawiły gospodarki), korzyści dla państw neutralnych (Szwajcaria, Szwecja, Holandia, Hiszpania), kryzys rekonwersji(Mussolini u władzy).
35. Gospodarka światowa w latach wychodzenia z wojny(1918-1924)
Kryzys rekonwersji: Anglia-recesja i bezrobocie, dłużnikiem z wierzyciela; Francja-najbardziej zadłużona, zniszczenia północnej części kraju odzyskała Alzację i Lotaryngię; Kryzys we Włoszech dojście faszystów do władzy(‘22); Niemcy-utrata części terytorium, świadczenia rzeczowe(oddanie części floty), reparacje, okupacja zagłębia Ruhry(I ‘23 za niepłacenie), demilitarycja Nadrenii, redukcja armii, strata wszystkich kolonii, umiędzynarodowienie dróg wodnych; USA-wzrost produkcji, rozwój stoczni, dodatni bilans w handlu zagranicznym, wierzyciel państw europejskich, wpływy na Pacyfiku i Dalekim Wschodzie; Japonia-rozwój gospodarki, umocnienie się w Chinach; „białe dominia” Wlk. Brytanii(Kanada, Austalia i Nowa Zelandia)-rozwój rolnictwa(Europa kupuje żywność) i początki inwestowania w przemysł, podobnie Indie i Ameryka południowa. Europa środkowa i południowa-parcelacja ziemi obszarników, przyspieszenie budowy kapitalizmu w rolnictwie, korzystnie w krajach z mniejszościami i własnością cudzoziemców (Czechosłowacja, Rumunia, rep. nadbałtyckie), mniej korzystnie gdzie indziej(Polska-’25, Finlandia)
Inflacja w Europie-odejście od pieniądza złotego na rzecz papierowego, dodatkowa emisja(inflacja)-Niemcy, Austria, Węgry, Polska i rep. bałtyckie, niekorzystne dla posiadaczy drobnych oszczędności i pracowników najemnych, korzystne dla państwa-pozbycie się długu wewnętrznego(zwrot w walucie zdeprecjonowanej) i dla eksporterów(premia inflacyjna). Anglia przywraca przedwojenną wartość funta szterlinga, Francja i Włochy uciekają się do dewaluacji. Reformy walutowe w Austrii(‘23 Bank Narodowy zamiast zdewaluowanych koron-szylingii; ’22-zakaz anschlusu na 20 lat, pożyczka od Ligi Narodów). W Niemczech hiperinflacja-korzystne dla przemysłu i rolnictwa(pozbycie się długów), spadek płacy realnej-niepokoje społeczne. Hjalmar Schacht(prezes Banku Rzeszy i komisarz walutowy)-’23 „marka rentowa”=1mln papierowych. ’24-przywrócono parytet złota i określono rozmiary emisji-zahamowanie inflacji
36. Ożywienie w gospodarce światowej (1924-1929)
-stabilizacja polityczna(‘25-Locarno, ’26-Niemcy w Lidze), postępy w odbudowie, w Indiach zaczyna działać Mahatma Gandhi
-postęp techniczny(powszechność silnika elektrycznego, radiotelekomunikacja, gramofon, ’26-telewizja, ’28-film dzwiękowy, powstanie wielkich wytwórni kinowych, benzyna syntetyczna), mechanizacja i racjonalizacja pracy(taśma-obniżenie cen)-wzrost wydajności pracy; rozwój przemysłu: samochodowego, lotniczego(Charles Lindbergh przelatuje nad Atlantykiem w ‘27), chemiczny i elektryczny.
Umacnianie się monopoli znanych wcześniej. Wykorzystanie produkcji wojskowej dla celów cywilnych podczas rekonwersji.
Niemcy: -plan Dawesa i plan Younga(rozkład reparacji niemieckich, ich odroczenie i uzyskanie całkowitej suwerenności przez Niemcy)
-układ z Rapallo(dogadanie się z ZSRR w ‘22-zrzeczenie się wzajemnych roszczeń)
-napływ kapitału amerykańskiego(w ‘28-Niemcy znów drugą potęgą gospodarczą świata), wzrost dochodu narodowego, świadczeń socjanych, ‘24 -’29 - złote lata
USA-boom gospodarczy(kieruje H. C. Hoover w rządzie Calvina Coolige’a - „interesem Ameryki jest interes”)
Japonia, Francja, Włochy, Szwecja, Belgia, Czechsłowacja-rozwój(Japonia 5 razy, reszta 60-40% ‘29 w stosunku do ‘13)
Wlk. Brytania: -brak modernizacji, wysokie bezrobocie(‘26-strajk górników, węgiel ze Skandynawii i z Polski, ’29 poziom z ‘13)
Sztuczna „prosperity”: -stabilizacja polityczna, rozwój gospodarczy-myślano, że będzie to trwało wiecznie(Niemcy ‘28 -pakt Brianda-Kelloga o wyrzeczeniu się agresji jako środka w polityce, ’29-Gustaw Stresemann minister spraw zagranicznych Republiki Weimarskiej - pokojowa nagroda Nobla.
-inwestycje na kredyt, coraz większe zadłużenie, mniejszy przyrost-mniejszy popyt, niskie ceny w rolnictwie-nadprodukcja w przemyśle już na początku ‘29
37. Przyczyny, przebieg i skutki wielkiego kryzysu 1929-1933
a)przyczyny-cykl koniunkturalny Juglara, nadprodukcja, nadmiar kredytów w okresie ‘24-’29 zwłaszcza konsumpcyjnych(zbytnia łatwość dostępu do kredytów, wywindowanie ceny akcji znacznie przekraczające ich rzeczywistą wartość



b)przebieg - do 29 X ‘29 hossa na giełdach; krach na Wall Street w ten dzień, spadek cen akcji=sprzedaż akcji=spadek cen(ceny lecą na łeb, szyje i wszystko inne).
Kryzys: -obiął całą gospodarkę
-trwał kilka lat(długotrwałość)
-głęboko oddziaływał(wszystkie działy gospodarki, skutki demograficzne i polityczne), rynek sam z niego by nie wyszedł
-szerokim zasięgiem geograficznym-wszystkie kapitalistyczne kraje świata(jedynie w ZSRR nie było kryzysu)
-największy kryzys w historii
Spadek produkcji przemysłowej: świat-33%, Ameryki-50%, Europa-35 %, Azja-10%, Niemcy-57%, USA, Polska-46%, Kanada-42%, Czechsłowacja-40%; szybciej spada produkcja dóbr inwestycyjnych niż konsumpcyjnych. Olbrzymie bezrobocie-Niemcy 43%, USA-27%, co wywoływało spadek zarobków(patrz samonapędzanie się kryzysu), bezrobocie nie dotykało pracowników dobrze wykwalifikowanych. Wzmocnienie się monopoli(ceny minimalne dyktowane przez monopolistów-państwo próbowało walczyć, ale monopole dawały dochód z eksportu)
Kryzys w rolnictwie: -gdy ceny spadały rolnicy starali się produkować wiecęj, co wywoływało dodatkowy spadek cen, nożyce cen -szybciej spadały ceny artykułów rolnych niż przemysłowych. Zubożenie wsi przedłuża kryzys, podaż głodowa(ograniczenie konsumpcji aby tylko sprzedać), masowe niszczenie zapasów i zbiorów.
Kryzys w handlu zagranicznym, walutowy i bankowy: -spadek obrotów w handlu zagranicznym, dumping(sprzedaż poniżej cen światowych lub nawet poniżej kosztów) spowodował neoprotekcjonizm, ograniczenie importu-powszechna taryfa celna, umowy o zrównoważonej wymianie(umowy clearingowe) lub o wzajemnych ulgach i przywilejach(kraje korony brytyjskiej). Koniec waluty złotej(pokrytej w złocie) i pozłacanej(pokrytej przez waluty złote), ’31-zawieszenie wymienialności funta na złoto, ’33-dolara; obniżenie parytetu złota. Próby bronienia się przed kryzysem deflacją(wysoka wartość poprzez obniżanie emisji pieniądza)-drogi kredyt i zastój gospodarczy. Deficyt budżetowy państw, niewypłacalmość i upadek banków(‘31-Kreditanstalt)-upadek systemu bankowego, zmniejszenie ilości godzin pracy pomoc społeczna
Skutki: -demograficzne(zmniejszenie się liczby małżeństw i spadek przyrostu naturalnego
-skrajności(uznano kres kapitalizmu-faszyści-Włochy, Niemcy, Austria, Rumunia, Bułgaria; komuniści-niemiccy Ernst Thalmann)
-korporacjonizm i solidaryzm społeczny głoszony przez kościół - ‘31(Portugalia Salaraza, Włochy Mussoliniego, faszyści)
38. Założenia i praktyka interwencjonizmu gospodarczego w świecie po wielkim kryzysie (USA, państwa faszystowskie)
a)teoria-’36 John Maynard Keynes „Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza”-regulowany(kierowany) kapitalizm
-kryzys wywołany został przez słaby popyt na dobra konsumpcyjne i należy „nakręcić koniunkturę” w tym celu:
-środki bezpośrednie-roboty publiczne(tak by wzrósł popyt), działalność gospodarcza państwa-państwowe przedsiębiorstwa(etatyzm)
-środki pośrednie-kontrolowana inflacja(zwiększanie pieniądza w obiegu), opodatkowanie progresywne(kto więcej zarobi więcej zapłaci), zwiększenie świadczeń socjalnych, obniżenie stopy procentowej-wzrost inwestycji i popytu, zamiast oszczędzania
b)praktyka: -USA-Herbert Hoover(‘29-’33)- reformy, stara się pobudzić gospodarkę, przeciwny pomocy społecznej
-Franklin Delano Roosevelt(‘33-’45)-„New Deal”-podniesienie siły nabywczej ludności i cen, zakaz wywozu złota za granicę, zniesienie wymienialności dolara na złoto, dewaluacja dolara, zmiejszenie produkcji w rolnictwie, polityka uprawnień socjalnych, zachęcano przedsiębiorców do podnoszenia płac i zawierania umów z państwem(kod generalny)-zmniejszenie czasu pracy, roboty publiczne-wszystko to aby zmniejszyć bezrobocie(np. zagospodarowanie doliny rzeki Tennessee). Polityka przeniosła sukces(mimo powrotu kryzysu w ‘37), krytyka warstw kapitalistycznych, ale i trzykrotnie wygrane wybory prezydenckie
-Wlk. Brytania-deprecjacja i protekcjonizm, Francja-Front Ludowy-Leona Bluma reformy socjalne, dewalucja-próby walki z kryzysem
-państwa faszystowskie: -Niemcy-faszystowski korporacjonizm(reglamentacja, centralizm, planowanie), grupy przemysłowe zarządzające handlem i przemysłem, Front Pracy-zakaz strajków, plan 4-letni-zdobycie niezależności surowcowej(środki zastępcze), zbrojenia i roboty publiczne-rozwój transportu(pod przyszłe podboje), ograniczanie popytu ludności(armaty zamiast masła), zwiększanie terytorium(‘38-Austria, Kraj Sudecki, ’39-Czech i Morawy, Kłajpeda)
-Włochy-roboty publiczne(osuszenie Bagien Pontyjskich, skrócenie dnia pracy, wzrost pochłaniany przez „budowę mocarstwowości”, podbicie Etiopii ‘35-’36(cesarz Hajle Selassie na emigracji), ’39-podbicie Albanii
-Japonia-’31-podbicie Mandżurii(utworzenie Mandżukuo), ’32-’37 wygrana wojna z Chinami, próba opanowania Monogolii(wojska radzieckie), ’33-wystąpienie z Ligi i program Wielkiej Azji(podbicie Pacyfiku i Indochin), planowanie i podporządkowanie gospodarki wojsku-przygotowania do wojny
-Hiszpania’36-’39-wojna domowa pomiędzy zwolennikami Frontu Ludowego(republikanie, socjaliści, komuniści, anarchiści, brygady międzynarodowe i pomoc ZSRR) a zwolennikami gen. Franco(prawica hiszpańska i faszyści, wojsko Niemiec, Włoch i Portugalii). III ‘39-zwycięża Franco i rządzi do ‘75.
-Portugalia-’28 obalenie republiki, ’32-’68-premier Antonio Salazar, rządy dyktatorskie, mimo głębokiej antydemokratyzacji państwa sukcesy gospodarcze korporacjonizmu. Salazaryzm był nazywany „dyktaturą profesorów” lub katedrokracją(rządy ludzi najlepiej wykształconych-forma technokracji ?)
39. Etapy rozwoju gospodarczego ZSRR w latach 1917-1941(komunizm wojenny, NEP, industrializacja, kolektywizacja)
a)rewolucje rosyjskie-1095-nieznaczne ustępstwa caratu; Piotr Stołypin premierem(‘06-’11), zahamowanie reform(reformy w dziedzinie rolnictwa, brak ustępstw politycznych. Dławienie strajków(‘12-w kopalniach złota, ’14-w Petersburgu). Pierwsza wojna światowa spowodowała nieprawdopodobną mobilizację-chaos gospodarczy. Grigorij Rasputin(szarlatan)-wpływ na cara(przez carycę)
1903 na zje¼dzie Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji-rozłam na bolszewików(Lenin-teoria najsłabszego ogniwa) i mienszewników(Jerzy Plechanow-przeciw zbrojnemu powstaniu i dyktaturze proletariatu). 8 III ‘17-rewolucja lutowa-uaktywnienie Dumy i Rada Delegatów Robotniczych i źołnierskich. Dwuwładza-Rząd Tymczasowy(Jerzy Lwow, Aleksander Kiereński od lipca) i Rada Petersbuska. Tezy kwietniowe Lenina-pokój z Niemcami i „cała władza w ręce rad”. Z USA przybywa Lew Trocki i 7 XI ‘17-rewolucja pażdzienikowa(zdobycie-Pałacu Zimowego bez walki)-Rada Komisarzy Ludowych z Leninem na czele-rząd.
b)kapitalizm państwowy-krótki okres; organizacja gospodarki-upaństwowienie przemysłu, szkół, banków, koleje i handel zagraniczny, centralne sterowanie gospodarką(tezy Marksa o państwowej=społecznej własności, centralnym zarządzaniu, naturalizacji stosunków ekonomicznych=eliminacja pieniądza). Dekret o ziemi(upaństwowienie i przekazanie chłopom ziemi część na komuny ziemskie, artele) i o pokoju(3 III ‘18-pokój brzeski z Niemcami). W wyborach do parlamentu w ‘17 wygrywają eserowcy-stworzenie Czeka(posłuży zniszczeniu eserowców=rewolucyjnych socjalistów, anarchistów i innych lewicowców) przez Feliksa Dzierżyńskiego, Armii Czerwonej przez Trockiego, 6 I ‘18-rozpędzenie zgromadzenia Narodowego-dyktatura w Rosji.
c)komunizm wojenny VII ‘18-III ‘21 - kontrrewolucja(generałowie Kołczak-Syberia, Denikin i Wrangler-południe, Judenicz-Estonia), bunty kozackie i chłopskie, interwencja wojskowa(Anglicy-Murmańsk, Francuzi-Odessa, Japonia-Władywostok, korpus czechosłowacki na Syberii), komunizm wojenny uratował władzę bolszewików(‘20-wyra¼na przewaga „czerwonych” nad „białymi”), doprowadził do terroru i ruiny gospodarki(głodu). Pełna centralizacja gospodarki, produkcja zbrojeniowa i rozdzielnictwo żywności (reglamentacja dla pracujących), likwidacja handlu prywatnego(monopol państwowy-czarny rynek), chłopi byli zmuszani do oddawania wszelkich nadwyżek żywności(w praktyce wszystkiego), próby sojuszu robotniczo-chłopskiego, przymus i militaryzacja pracy, dewaluacja rubla spowodowała naturalizacje wymiany. Rozstrzelanie rodziny carskiej. I ‘21-powstanie marynarzy w Kronsztadzie („czwarta rewolucja”), krwawo stłumione. III ‘21-wobec stabilizacji i zwycięstwa bolszewików-odejście od komunizmu wojennego.
d)NEP-’21-ok. ’28. Traktaty z Polska(‘21-Ryga), rep. bałtyckie, Finlandia, Niemcy(‘22). Powstanie ZSRR-’22.
NEP(Nowa Ekonomiczna Polityka)-w praktyce do śmierci Lenina w ‘24. Zniesienie kontyngentów(dostaw żywności) zastąpienie ich podatkiem w naturze(prodnałog)-odbudowa rolnictwa, rachunek ekonomiczny w przedsiębiorstwach państwowych i rozliczenia finansowej między nimi, prywatna inicjatywa w usługach i mniejszych zakładach przemysłowych(nepmani). Odbudowa przemysłu, kapitał zagraniczny(amerykański i niemiecki), rozwój rolnictwa(spadła towarowość), sowchozy i artele-minimalne znaczenie, wymiana rubli na „czerwieńce” oparte o parytet złota i walut-zrównoważenie budżetu i stabilizacja rubla-reforma anty inflacyjna, odejście od przymusu pracy, pod koniec NEP-u rosły ceny a malały płace-niepokoje społeczne, pierwsze układy handlowe przełamały izolacje gospodarczą. NEP był okresem przejściowym-nepmani i kułacy do likwidacji
e)industrializacja i kolektywizacja-’29-’41-dyktatura Stalina(od ‘29; przymierze z Bucharinem-odsunięcie Trockiego, Zinowiewa i Kamieniewa od władzy-’24, potem rozprawienie się Bucharina-czołowego teoretyka partii), dualizm władzy(administracja państwo

0Komentarzy · 19149Czytań
Komentarze
Brak komentarzy.
Dodaj komentarz
Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.
Oceny
Dodawanie ocen dostępne tylko dla zalogowanych Użytkowników.

Proszę się zalogować lub zarejestrować, żeby móc dodawać oceny.

Brak ocen.
Student

Analiza finansowa i           strategiczna
Bankowość
Ekonometria
Ekonomia - definicje
Filozofia
Finanse
Handel Zagraniczny
Historia gospodarcza
Historia myśli
          ekonomicznej

Integracja europejska
Logistyka
Makroekonomia
Marketing
Mikroekonomia
Ochrona środowiska
Podatki
Polityka
Prawo
Psychologia
Rachununkowość
Rynek kapitałowy
Socjologia
Statystyka
Stosunki
          międzynarodowe

Ubezpieczenia i ryzyko
Zarządzanie
Strona Główna · Prace · Dodaj Prace
Copyright © opracowania.info 2006
Wszystkie materialy zawarte na tej stronie sa wlasnoscią ich autora, nie ponosze odpowiedzialnosci za tresci zawarte w nich.
5982635 Unikalnych wizyt
Powered by Php-Fusion 2003-2005 and opracowania
Opracowania1 Opracowania2 Opracowania3 Opracowania4 Opracowania5 Opracowania6 Opracowania7 Opracowania8 Opracowania9 Opracowania10 Opracowania11 Opracowania12 Opracowania13 Opracowania14 Opracowania15 Opracowania16 Opracowania17 Opracowania18 Opracowania19 Opracowania20 Opracowania21 Opracowania22 Opracowania23 Opracowania24 Opracowania25 Opracowania26 Opracowania27 Opracowania28 Opracowania29 Opracowania30 Opracowania31 Opracowania32 Opracowania33 Opracowania34 Opracowania35 Opracowania36 Opracowania37 Opracowania38 Opracowania39